Jeśli szukasz sposobu na odpoczynek po pracy, prawdopodobnie prędzej czy później trafisz na dwie popularne propozycje: puzzle i LEGO®. Obie aktywności pozwalają oderwać się od codziennych obowiązków, wyłączyć telefon i skupić na czymś konkretnym. Obie wymagają koncentracji, cierpliwości i zaangażowania.
Ale czy działają na mózg w taki sam sposób? Niekoniecznie.
Choć zarówno układanie puzzli, jak i budowanie z klocków pomaga się wyciszyć, każda z tych aktywności aktywuje nieco inne procesy poznawcze i daje trochę inne korzyści. To dlatego niektóre osoby po kilku godzinach układania puzzli czują pełen relaks, a inne zdecydowanie bardziej odpoczywają przy budowaniu LEGO®.
Dlaczego zarówno LEGO, jak i puzzle pomagają się wyciszyć?
Z punktu widzenia mózgu obie aktywności mają kilka wspólnych cech.
Przede wszystkim wymagają skupienia na jednym zadaniu. Kiedy szukasz odpowiedniego puzzla albo kolejnego elementu konstrukcji, Twój mózg koncentruje się na konkretnej czynności zamiast analizować problemy z pracy czy codzienne obowiązki.
To właśnie dlatego wiele osób doświadcza podczas budowania lub układania czegoś zbliżonego do mindfulness, czyli świadomego skupienia na chwili obecnej. Aktywności wymagające koncentracji pomagają ograniczyć natłok myśli i zmniejszyć poziom stresu.
Zarówno puzzle, jak i LEGO® pozwalają też wejść w tzw. stan flow – moment pełnego zaangażowania, w którym przestajemy zwracać uwagę na upływ czasu.
Puzzle – relaks przez porządkowanie chaosu
Puzzle mają jedną ogromną zaletę: są bardzo przewidywalne. Cel jest jasny od początku. Wiadomo, jaki obraz ma powstać i jakie elementy trzeba odnaleźć. Mózg lubi takie zadania, ponieważ tworzą poczucie porządku i kontroli.
Układanie puzzli przypomina trochę rozwiązywanie spokojnej łamigłówki. Szukamy kształtów, kolorów i wzorów, stopniowo porządkując pozorny chaos.
Dla wielu osób jest to niezwykle relaksujące, ponieważ:
- nie wymaga kreatywności,
- nie wymaga podejmowania wielu decyzji,
- daje jasny cel,
- pozwala działać we własnym tempie.
Jeżeli masz bardzo intensywną pracę i przez cały dzień podejmujesz dziesiątki decyzji, puzzle mogą być świetnym sposobem na mentalny odpoczynek.
LEGO® – relaks przez tworzenie
LEGO® działa trochę inaczej. Oczywiście budowanie według instrukcji również daje poczucie porządku i przewidywalności. Jednak oprócz tego angażuje kreatywność, wyobraźnię przestrzenną i rozwiązywanie problemów.
Podczas budowania mózg nie tylko odtwarza wzór, ale także:
- analizuje konstrukcję,
- przewiduje kolejne etapy,
- kontroluje relacje przestrzenne,
- podejmuje więcej mikrodecyzji.
Neurolodzy zwracają uwagę, że takie aktywności pobudzają jednocześnie wiele obszarów mózgu odpowiedzialnych za planowanie, koncentrację i kreatywność.
To właśnie dlatego wiele osób opisuje LEGO® jako połączenie relaksu i twórczego działania.
Co lepiej redukuje stres?
To zależy od rodzaju stresu. Jeżeli jesteś przemęczony nadmiarem bodźców i potrzebujesz czegoś bardzo spokojnego, puzzle mogą działać lepiej. Ich przewidywalność i prostota pomagają uspokoić umysł.
Jeżeli natomiast czujesz się zmęczony rutyną albo potrzebujesz kreatywnego resetu, LEGO® często daje większą satysfakcję. Budowanie pozwala nie tylko się wyciszyć, ale również stworzyć coś nowego.
Badania i obserwacje psychologów pokazują, że kreatywne aktywności manualne skutecznie obniżają poziom stresu, ponieważ angażują uwagę na tyle mocno, aby przerwać ciągłe zamartwianie się.
Co bardziej angażuje mózg?
Pod względem poznawczym LEGO® ma niewielką przewagę. Budowanie angażuje:
- myślenie przestrzenne,
- planowanie,
- pamięć roboczą,
- kreatywność,
- rozwiązywanie problemów.
Puzzle również rozwijają koncentrację i percepcję wzrokową, ale zazwyczaj opierają się na jednym schemacie działania.
LEGO® daje większą swobodę i możliwość eksperymentowania. Nawet budując według instrukcji, cały czas analizujemy konstrukcję i relacje między elementami. To sprawia, że mózg pracuje bardziej wielowymiarowo.
Co daje większą satysfakcję?
Tutaj wiele zależy od osobowości. Osoby, które lubią zamknięte zadania i jasno określony efekt końcowy, często wybierają puzzle. Ukończenie obrazu daje bardzo konkretne poczucie sukcesu.
Z kolei LEGO® oferuje dodatkowy element – tworzenie czegoś trójwymiarowego. Gotowy model można postawić na półce, rozbudować lub wykorzystać jako inspirację do kolejnych projektów.
Dla wielu dorosłych właśnie ten element twórczy sprawia, że satysfakcja z budowania jest większa.
LEGO® czy puzzle dla osób zestresowanych?
Jeśli celem jest wyłącznie wyciszenie umysłu, obie aktywności sprawdzą się bardzo dobrze. Puzzle mogą być lepszym wyborem dla osób, które:
- lubią powtarzalność,
- chcą odpocząć od podejmowania decyzji,
- szukają bardzo spokojnej aktywności.
LEGO® częściej wybierają osoby, które:
- lubią tworzyć,
- chcą połączyć relaks z kreatywnością,
- czerpią satysfakcję z budowania i konstruowania.
Nie bez powodu wielu psychologów wskazuje LEGO® jako narzędzie wspierające mindfulness i redukcję stresu. Budowanie angażuje uwagę, pomaga wejść w stan flow i daje poczucie postępu, co pozytywnie wpływa na samopoczucie.
Co wygrywa?
Jeśli spojrzymy wyłącznie na relaks – remis. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę połączenie wyciszenia, kreatywności, treningu mózgu i satysfakcji z tworzenia, LEGO® ma niewielką przewagę. Puzzle pomagają uporządkować chaos.
LEGO® pozwala stworzyć coś z chaosu. I być może właśnie dlatego tak wielu dorosłych po całym dniu pracy wybiera dziś klocki zamiast kolejnego serialu czy telefonu. Bo oprócz odpoczynku dają jeszcze coś bardzo ważnego – radość tworzenia.